Oedran

Anghydraddoldeb Oedran yng Nghymru

Y Ffeithiau

Gall gwahaniaethu ar sail oedran, sy’n arbennig o gyffredin mewn perthynas â phlant a phobl ifanc yn ogystal â phobl h?n, effeithio ar iechyd a lles pobl ac ansawdd eu bywyd. Gall gynnwys y ffordd y caiff rhai grwpiau o bobl, yn iau neu’n h?n, eu cynrychioli gan y cyfryngau a gall hyn ddylanwadu’n negyddol ar agweddau’r cyhoedd.

Yn Gymru

Yn ôl y cyfrifiad diweddaraf[1], roedd 519,100 o blant rhwng 0-14 oed yn Nghymru, a 199,100 yn rhagor rhwng 15 a 19 oed.

Gan gynnwys y 211,900 o bobl oedd rhwng 19-24, mae cyfanswm o 930,100 o blant a phobl ifanc yn byw yng Nghymru.

Mae plant a phobl ifanc yn rheolaidd yn profi gwahaniaethu oherwydd eu hoedran, ac yn aml cânt eu gwahardd neu eu rhoi dan gyrffyw rhag mynd i fannau cyhoeddus penodol er gwaethaf yr amddiffyniadau a gynigir gyda mathau eraill o wahaniaethu.

Mae’r cyfrifiad hefyd yn dangos bod yna 562,400 o bobl dros 64 oed (yr oedran ymddeol traddodiadol cyn y diwygiadau i oedran pensiwn yn 2011, fydd yn ei godi i 67 erbyn 2016)[2] yn byw yng Nghymru.

Mae oedran ymddeol ac oedran Pensiwn y Wladwriaeth yn wahanol.  Gall oedran pensiwn fod rhwng 61 a 68 gan ddibynnu pryd ganwyd rhywun a beth yw eu rhyw. Gall unrhyw un barhau i weithio ar ôl oedran Pensiwn ac ni chaiff neb wahaniaethau yn eu herbyn am ddewis gwneud hyn[3].

Amcangyfrifir bod 10.3 miliwn o bobl yn 65+ yn y DG. Mae hyn yn gynnydd o 80% ers 1951[4].

Amcangyfrifir y bydd un o bob tri o bobl yn y DG yn dros 60 oedd erbyn 2083. Rhagwelir y bydd nifer y bobl yn y DG sy’n 85 neu’n h?n yn dyblu yn yr 20 mlynedd nesaf ac yn treblu bron o fewn 30 mlynedd[5].

Mae hyn yn destun pryder am fod pobl dros 65 oed yn fwy tebygol o ddioddef afiechyd. I bobl dros 65 oed, y cyflyrau iechyd mwyaf cyffredin yw anabledd corfforol, eiddilwch a nam ar y synhwyrau, a salwch meddwl[6].

Mae 60% o bobl h?n yn y DG yn cytuno bod gwahaniaethu’n digwydd ym mywydau beunyddiol pobl h?n[7].

Gwybod eich Hawliau

Mae gwahaniaethu anghyfreithlon ar sail oedran yn digwydd pan gaiff person ei drin yn llai ffafriol oherwydd ei oedran heb ‘gyfiawnhad gwrthrychol’. Gall y cyflogwr neu’r darparwr gwasanaeth hawlio ‘cyfiawnhad gwrthrychol’ dim ond os gall ddangos bod y driniaeth lai ffafriol yn ‘gymesur’ er mwyn cyflawni nod ‘ddilys’[8].

Mae gwahaniaethu anghyfreithlon ar sail oedran yn berthnasol i rywun sydd mewn neu’n ceisio swydd, hyfforddiant galwedigaethol, addysg bellach neu addysg uwch. Gall hefyd ddigwydd pan fyddwch yn cyrchu neu’n prynu gwasanaethau a nwyddau. Fodd bynnag, fe all gwahaniaethu ar sail oedran fod yn gyfreithlon wrth ddarparu gwasanaethau, er enghraifft, y gofyniad i ddangos prawf o oedran wrth brynu alcohol neu sigarennau[9].

Mae’n anghyfreithlon defnyddio oedran fel cyfiawnhad dros:

  • wahaniaethu’n uniongyrchol yn erbyn rhywun – hynny yw, eu trin yn llai ffafriol nag eraill oherwydd eu hoedran gwirioneddol neu dybiedig, neu oherwydd eu bod yn ymwneud â rhywun o oedran arbennig oni ellir ei gyfiawnhau’n wrthrychol
  • gwahaniaethu’n anuniongyrchol yn erbyn rhywun – hynny yw, gosod maen prawf, darpariaeth neu arfer sy’n rhoi pobl o oedran arbennig dan anfantais oni ellir ei gyfiawnhau’n wrthrychol
  • aflonyddu ar rywun am resymau cysylltiedig ag oedran
  • erlid rhywun oherwydd eu bod wedi, neu’n bwriadu, gwneud cwyn neu honiad neu eu bod wedi, neu’n bwriadu rhoi tystiolaeth mewn perthynas â chwyn o wahaniaethau oherwydd oedran
  • gwahaniaethu yn erbyn rhywun, dan rai amgylchiadau, ar ôl i’r berthynas waith ddod i ben, oni ellir ei gyfiawnhau’n wrthrychol gorfodi gweithiwr i ymddeol oni ellir ei gyfiawnhau’n wrthrychol[8]


Cyfeiriadau:

  1. ONS Crown. 2011 Census First Release.
  2. Gov.uk website. Retirement age.
  3. House of Commons Library. Population ageing: statistics.
  4. Age UK London. Key stats.
  5. NHS Choices. Health checks for the over-65s.
  6. Age UK. Later Life in the United Kingdom, August 2013.
  7. A guide for employers and employees – Age and the workplace.
  8. Citizens Advice Bureau. Age discrimination – when discrimination is allowed in the provision of goods or services.